چرا تجارت ایران و ترکیه پشت مرز بازرگان متوقف می‌شود؟

به گزارش اتاق تجارت ؛  افزایش واردات، صادرات و ترانزیت کالا از مرز بازرگان، ظرفیت این گذرگاه را تحت فشار قرار داده است. در شرایطی که روزانه حدود ۶۰۰ کامیون از ترکیه وارد ایران می‌شوند اما ظرفیت خروج به حدود ۳۰۰ کامیون محدود است، صف‌های طولانی شکل گرفته و زمان انتظار رانندگان در مقاطعی به بیش از ۲۰ روز رسیده است.

افزایش تجارت، فشار بر مرز بازرگان را بیشتر کرد

محسن باقرپور، مدیرکل گمرک بازرگان، اعلام کرده است که از ابتدای سال ۱۴۰۵ تاکنون حدود ۱۵۰ هزار تن کالای اساسی، دارو، موز و دیگر کالاهای وارداتی از این مرز وارد کشور و ترخیص شده که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲۵۰ درصد افزایش داشته است.

در همین مدت حدود ۱۹۰ هزار تن کالا نیز از مسیر بازرگان به مقصد ترکیه، کشورهای جنوب خلیج فارس و هند صادر شده است. این میزان نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۴۰ درصد رشد داشته است.

گلوگاه اصلی؛ اختلاف ظرفیت ورود و خروج کامیون‌ها

یکی از مهم‌ترین مشکلات مرز بازرگان، تفاوت میان ظرفیت پذیرش کامیون در مسیر ورود و خروج است.

بر اساس اعلام مدیرکل گمرک بازرگان، روزانه حدود ۶۰۰ کامیون از گمرک گوربولاغ ترکیه وارد ایران می‌شوند، اما ظرفیت پذیرش کامیون‌های خروجی به سمت ترکیه حدود ۳۰۰ دستگاه در روز است.

این اختلاف ظرفیت باعث می‌شود تعداد کامیون‌های منتظر برای خروج به سمت ترکیه افزایش پیدا کند. گزارش‌های منتشرشده نیز از تشکیل صف چند هزار دستگاهی کامیون در مقاطع مختلف خبر داده‌اند.

دروازه سوم بازرگان؛ راهکاری برای افزایش ظرفیت

راه‌اندازی دروازه یا لاین سوم یکی از راهکارهای مطرح برای کاهش صف کامیون‌هاست.

مدیرکل گمرک بازرگان گفته است فعالیت تجاری دو کشور در حال حاضر با دو باجه انجام می‌شود و بهره‌برداری از لاین سوم می‌تواند ظرفیت صادرات ایران به ترکیه را ۲۰ تا ۳۰ درصد افزایش دهد.

بر اساس توضیحات ارائه‌شده، گمرک گوربولاغ در حال حاضر روزانه حدود ۳۰۰ کامیون سنگین را از مرز بازرگان پذیرش می‌کند. با فعال شدن دروازه سوم، این ظرفیت می‌تواند به حدود ۴۰۰ کامیون در روز برسد.

طرف ترکیه‌ای نیز بررسی درخواست ایران برای فعال‌سازی این مسیر را مورد توجه قرار داده است.

 نقش بازرسی و فرآیندهای کنترلی در معطلی کامیون‌ها

فرآیندهای کنترلی در طرف ترکیه یکی دیگر از عوامل مؤثر بر زمان عبور کامیون‌هاست. افزایش حجم کالا و حساسیت‌های گمرکی می‌تواند زمان بررسی محموله‌ها را افزایش دهد.

با این حال، درباره برخی ادعاها پیرامون وجود مشوق‌های خاص برای کشفیات مواد مخدر در میان کارکنان مرزی ترکیه، مستند رسمی قابل اتکایی برای تأیید این موضوع وجود ندارد و نمی‌توان آن را علت قطعی طولانی شدن صف کامیون‌ها دانست.

در چنین شرایطی، استفاده مؤثرتر از تجهیزات بازرسی و دستگاه‌های ایکس‌ری می‌تواند به کاهش زمان پردازش محموله‌ها کمک کند.

 نوبت‌دهی الکترونیکی و چالش‌های اجرایی

از ابتدای مردادماه، نوبت‌دهی مجازی برای ناوگان تجاری در پایانه مرزی بازرگان اجرا شده است. هدف این طرح، کاهش حضور فیزیکی رانندگان و ساماندهی بهتر تردد اعلام شده است.

با این حال، عملکرد سامانه نوبت‌دهی باید با ظرفیت واقعی مرز هماهنگ باشد؛ زیرا زمانی که پذیرش کامیون در سمت ترکیه محدود است، مدیریت نوبت‌ها به یکی از بخش‌های مهم زنجیره عبور تبدیل می‌شود.

شفافیت در تخصیص نوبت، دسترسی برابر رانندگان و شرکت‌های حمل‌ونقل و جلوگیری از ایجاد محدودیت‌های غیرضروری، از موضوعاتی است که در اجرای این فرآیند اهمیت دارد.

 صف ۲۰ روزه؛ روایت رانندگان از وضعیت مرز

بر اساس اظهارات یکی از رانندگان کامیون، زمان انتظار برای خروج از مرز بازرگان در برخی موارد به حدود ۲۰ روز می‌رسد.

او همچنین اعلام کرده است زمان معطلی کامیون‌ها برای ورود از ترکیه به ایران حدود یک هفته است. به گفته این راننده، راه‌اندازی دروازه سوم می‌تواند با افزایش ظرفیت عبور، زمان انتظار ناوگان را کاهش دهد.

طولانی شدن توقف کامیون‌ها علاوه بر افزایش زمان حمل، هزینه‌های پارکینگ، استهلاک، خواب سرمایه و هزینه‌های عملیاتی شرکت‌های حمل‌ونقل را نیز افزایش می‌دهد.

ترانزیت ۶۰۰ هزار تنی از مرز بازرگان

اهمیت این مرز فقط به تجارت ایران و ترکیه محدود نمی‌شود. طبق اعلام گمرک بازرگان، از ابتدای سال جاری حدود ۶۰۰ هزار تن کالا به ارزش ۳.۵ میلیارد دلار به صورت ترانزیت داخلی از این مرز عبور کرده است.

حجم ترانزیت نیز در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۸۰ درصد افزایش یافته است. این رشد نشان می‌دهد بازرگان علاوه بر نقش تجاری، جایگاه مهمی در شبکه ترانزیتی کشور پیدا کرده است.

جمع‌بندی؛ بازرگان نیازمند افزایش همزمان ظرفیت دو طرف مرز است

آمارهای تجارت و وضعیت صف کامیون‌ها نشان می‌دهد فشار ایجادشده در بازرگان تنها به یک عامل محدود نیست. افزایش حجم واردات، صادرات و ترانزیت همزمان با محدود بودن ظرفیت عبور کامیون‌ها، زمینه شکل‌گیری صف‌های طولانی را فراهم کرده است.

کاهش این معطلی نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات است؛ از افزایش ظرفیت پذیرش در طرف ترکیه و راه‌اندازی دروازه سوم گرفته تا بهبود فرآیندهای گمرکی، استفاده مؤثر از تجهیزات بازرسی و شفاف‌سازی نوبت‌دهی الکترونیکی./  منبع : تسنیم