چین تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا بر ایران را نمی‌پذیرد

به گزارش اتاق تجارت ؛ راهبرد تازه دولت دونالد ترامپ برای افزایش فشار اقتصادی بر ایران با یک مانع مهم روبه‌رو است: چین. واشنگتن تلاش دارد کشورها و شرکت‌های طرف معامله با ایران را با تحریم‌های جدید تحت فشار قرار دهد، اما پکن با تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا مخالف است و منافع اقتصادی و روابط تجاری خود با تهران را دنبال می‌کند.

چین؛ حلقه تعیین‌کننده در فشار اقتصادی آمریکا

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، هنگام اعلام طرحی با عنوان «عملیات طرد اقتصادی» تهدید کرد کشورهایی که به تجارت با ایران ادامه دهند با تحریم‌های سنگین‌تری روبه‌رو خواهند شد.

با این حال، در اظهارات او نام کشوری که می‌تواند موفقیت یا شکست این سیاست را تعیین کند، یعنی چین، به‌طور مشخص مطرح نشد.

چین، دومین اقتصاد بزرگ جهان، سال‌ها یکی از مهم‌ترین مسیرهای درآمدی ایران بوده و بخش بزرگی از صادرات نفت ایران را خریداری کرده است. ارزش این معاملات در سال گذشته ده‌ها میلیارد دلار برآورد شده و تجارت میان دو کشور تنها به نفت محدود نمی‌شود.

همین وابستگی اقتصادی باعث شده همراه کردن پکن با راهبرد جدید واشنگتن برای افزایش فشار بر تهران بسیار دشوار باشد.

مشکل بزرگ ترامپ در فشار اقتصادی بر ایران

پس از سخنان بسنت، وزارت خارجه چین اعلام کرد پکن برای حفاظت از «حقوق و منافع مشروع» خود، اقدامات لازم را انجام خواهد داد.

لین جیان، سخنگوی وزارت خارجه چین، نیز هشدار داد که جنگ اقتصادی و فشار حداکثری نمی‌تواند مسئله را حل کند و در عوض ممکن است تنش‌ها و درگیری‌ها را افزایش دهد و نظم اقتصادی و مالی جهانی را تحت تأثیر قرار دهد.

این موضع در شرایطی اعلام شده که انتظار می‌رود شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهوری چین، ماه آینده به آمریکا سفر کند؛ سفری که می‌تواند برای آینده آتش‌بس تجاری میان دو کشور اهمیت داشته باشد.

 فشار آمریکا و محاسبات چین

دونالد ترامپ پیش‌تر گفته بود که در دیدار ماه مه خود با شی جین‌پینگ از او درباره ایران «درخواستی برای لطف» نکرده است. با این حال، تشدید فشارهای اقتصادی آمریکا اکنون می‌تواند مذاکرات میان واشنگتن و پکن را پیچیده‌تر کند.

تحلیلگران چینی معتقدند فضای محدودی برای پذیرش خواسته‌های آمریکا وجود دارد.

ژائو لونگ، مدیر مؤسسه مطالعات راهبردی و امنیتی بین‌المللی در شانگهای، می‌گوید چین بعید است بپذیرد واشنگتن تعیین کند شرکت‌های چینی با کشورهای ثالث چه معاملاتی می‌توانند انجام دهند.

از نگاه پکن، پذیرش چنین سازوکاری می‌تواند سابقه‌ای ایجاد کند که تحریم‌های ثانویه آمریکا عملاً روابط تجاری چین با سایر کشورها را تعیین کنند.

آمریکا چگونه می‌تواند به چین فشار وارد کند؟

چین برای خرید نفت ایران از شبکه‌ای استفاده می‌کند که تا حد زیادی از نظام مالی مبتنی بر دلار آمریکا و سازوکارهای تحریمی واشنگتن جداست.

پالایشگاه‌های خصوصی موسوم به «تی‌پات» از جمله خریداران نفت خام ایران هستند. این پالایشگاه‌ها از شبکه‌ای از بنادر، مؤسسات مالی و نفتکش‌هایی استفاده می‌کنند که ارتباط محدودی با نظام مالی بین‌المللی دارند.

چین از زمان بازگشت تحریم‌های آمریکا علیه ایران، خرید نفت ایران را به شکل رسمی در آمارهای خود ثبت نکرده است.با این حال، تحلیلگران معتقدند واشنگتن همچنان ابزارهایی برای افزایش فشار در اختیار دارد.

مکس میزلیش، تحلیلگر ارشد بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها، می‌گوید با بررسی ساختار مالکیت برخی از این شرکت‌ها می‌توان دریافت که شماری از آنها به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم تحت مالکیت شرکت‌های دولتی بزرگ چین قرار دارند؛ شرکت‌هایی که ارتباط گسترده‌ای با نظام مالی آمریکا دارند.

از این رو، تحریم شرکت‌های تابعه می‌تواند شرکت‌های مادر را تحت فشار قرار دهد تا ارتباط خود را با نهادهای تحریم‌شده قطع کنند.

تحریم بانک‌های چینی؛ خط قرمز احتمالی

بسنت پیش‌تر گفته بود واشنگتن درباره نقش دو بانک چینی در معاملات مرتبط با ایران به آنها هشدار داده است.وقتی از وزیر خزانه‌داری آمریکا درباره احتمال تحریم بانک‌ها و شرکت‌های کشتیرانی چینی پرسیده شد، او تأکید کرد هیچ‌کس از تحریم‌های آمریکا مصون نیست.

اما چین تجربه تهدیدهای قبلی آمریکا به اعمال تحریم‌های گسترده را دارد و می‌داند واشنگتن نیز باید هزینه واکنش پکن را در نظر بگیرد.

یکی از مهم‌ترین اهرم‌های چین، جایگاه این کشور در زنجیره تأمین جهانی عناصر نادر خاکی است؛ موادی که برای صنایع راهبردی و فناوری‌های پیشرفته اهمیت زیادی دارند.

سان چنگ‌هاو، پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات امنیت و استراتژی دانشگاه تسینگ‌هوا، معتقد است اگر واشنگتن بانک‌های بزرگ چینی را هدف تحریم قرار دهد، پکن تقریباً به‌طور قطعی واکنش نشان خواهد داد.

به گفته او، چنین اقدامی فضای سیاسی لازم برای نشست ترامپ و شی را به‌شدت تضعیف می‌کند و ممکن است مذاکرات را از مسیر ثبات‌سازی به سمت مدیریت بحران سوق دهد.

 نشست ترامپ و شی زیر سایه پرونده ایران

هر دو طرف اکنون باید تأثیر تشدید فشارها بر روابط آمریکا و چین را بررسی کنند. دیدار احتمالی شی جین‌پینگ از آمریکا از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و می‌تواند نخستین سفر رسمی او به آمریکا در ۱۱ سال گذشته باشد.

چین از یک سو نمی‌خواهد به‌عنوان همراه تحریم‌های آمریکا علیه ایران دیده شود و از سوی دیگر ممکن است اقداماتی محدود برای کاهش تنش انجام دهد.

یکی از گزینه‌ها می‌تواند کاهش تدریجی خرید نفت ایران یا افزایش پیام‌های سیاسی به تهران برای خویشتنداری باشد.

تنگه هرمز؛ نقطه اشتراک منافع آمریکا و چین

خرید نفت تنها عامل تعیین‌کننده در موضع چین نیست. تحلیلگران چینی در هفته‌های اخیر به نقاط مشترک منافع پکن و واشنگتن نیز اشاره کرده‌اند.

بازگشت جریان عادی تجارت در تنگه هرمز و برقراری ثبات در خاورمیانه از جمله موضوعاتی است که می‌تواند برای هر دو کشور اهمیت داشته باشد.

خرید نفت و تجارت جهانی به امنیت مسیرهای دریایی وابسته است و ادامه اختلال در تنگه هرمز می‌تواند بر جریان انرژی و تجارت بین‌المللی تأثیر بگذارد.

شی جین‌پینگ پس از دیدار با ملک عبدالله دوم، پادشاه اردن، بر ضرورت بازگشت «عبور و مرور عادی» از تنگه هرمز و دستیابی به راهکاری جامع برای پایان بحران تأکید کرد.

همچنین میائو دیو، معاون وزیر خارجه چین، هنگام میزبانی از مقام‌های ایرانی در پکن گفت چین فعالانه برای پیشبرد مذاکرات صلح تلاش می‌کند.

پکن نمی‌خواهد ابزار فشار ترامپ باشد

با وجود این مواضع، چین تمایل چندانی به ایفای نقش مستقیم میانجی در بحران ندارد و ترجیح می‌دهد ضمن حفاظت از منافع اقتصادی خود، تصویر یک قدرت باثبات و حامی صلح منطقه‌ای را حفظ کند.

ژائو لونگ معتقد است همکاری چین با آمریکا برای بازگرداندن ثبات به منطقه نباید به این معنا تعبیر شود که پکن صرفاً در حال «لطف کردن به ترامپ» است.

از نگاه او، چین برای پایان دادن به بحران آمادگی مشارکت دارد، اما نمی‌خواهد به ابزاری در راهبرد فشار حداکثری واشنگتن تبدیل شود.

جمع‌بندی

راهبرد جدید آمریکا برای افزایش فشار اقتصادی بر ایران در حالی وارد مرحله تازه‌ای شده که چین همچنان یکی از مهم‌ترین شرکای تجاری تهران محسوب می‌شود. واشنگتن می‌تواند شرکت‌ها، بانک‌ها و شبکه‌های مرتبط با تجارت ایران را هدف قرار دهد، اما تحریم گسترده نهادهای چینی خطر تشدید رویارویی اقتصادی میان دو قدرت بزرگ را افزایش می‌دهد. در این میان، آینده روابط ترامپ و شی و وضعیت تردد در تنگه هرمز می‌تواند بر نحوه برخورد پکن با فشارهای آمریکا اثرگذار باشد. / منبع :‌ CNN