مباحث ۲۲ گانه مقررات ملی ساختمان چیست؟

مشكلات موجود در طراحي شهري و معماري، يكي از بزرگ­ترين موانع حضور افراد داراي معلوليت در فعاليت­‌هاي اجتماعي است. افراد داراي معلوليت علي­رغم برخورداري از قابليت­‌ها و توانايي­‌هاي بسيار، به­ دليل همين موانع از عدم دسترسي به تسهيلات محيط شهري روبرو هستند و جامعه نيز بي­ بهره از نيروهاي بالقوه آنان است. سازگار ساختن محيط شهر با نيازهاي افراد داراي معلوليت جسمي و حركتي در واقع بازگردانيدن اين افراد به اجتماع، زندگي و فعاليت است. مجموعه ضوابط و مقررات شهرسازي و معماري براي افراد معلول جسمي_حركتي در سال ۱۳۶۸در مركز تحقيقات ساختمان و مسكن تهيه و به تصويب شوراي­ عالي شهرسازي و معماري رسيد.

تعاریف کلی مباحث ۲۲ گانه مقررات ملی ساختمان

رمپ پله، راه‌پله­‌اي است كه ارتفاع پله آن ۲سانتي‌متر و كف پله آن بـا عمق حداقل ۶۵ سانتي‌متر داراي حداكثر شيب ۳درصد باشد.
رمپ ­جدول، سطح شيب­‌دار كوتاهي است كه با بريدن يا افزودن بر جدول ايجاد شود و گذر از تراز خيابان به تراز پياده­‌رو را ممكن سازد.
رمپ جدول قطري يا گوشه­‌اي، سطح شيب­‌داري است كه در محل اتصال سواره­‌رو و پياده­‌رو در گوشه تقاطع ‌ها واقع گردد.
سطح شيب­‌دار يا رمپ، سطح حركت پياده‌اي كه شيب طولي داشته باشد و عبور از يك تراز به تراز ديگر را ممكن مي‌سازد.

شيب پياده‌رو

۲-۱-۱-۳-۱حداكثر شيب عرضي پياده­‌رو بايد ۲درصد باشد(شکل۱).

شکل ۱-حداکثر شیب عرضی پیاده­‌رو

٢-١-١-۳-۲حداكثر شيب طولي پياده‌رو بايد ۵درصد باشد. پياده­‌روهایي با شيب بيش از ۵درصد ملزم به اجراي ضوابط سطح شيب­‌دار مطابق شرايط بند ۲-۱-۲-۲خواهد بود.

۲-۱-١-۳-۳اگر بنا به شرايط جغرافيايي وجود شيب تند اجتناب­ ناپذير است، بايد يك مسير جايگزين و فرعي پيش­بيني شده و با علامت گذاري مشخص گردد.

 رمپ جدول

۲-۱-۱-۶-۱در صورت وجود اختلاف سطح بين پياده‌­رو و سواره‌رو در تقاطع خيابان‌ها و در امتداد خط­ كشي عابر پياده، همچنين در نزديک ­ترين فاصله از محل پارک خودرو افراد داراي معلوليت و ورودي ساختمان­‌هاي عمومي بايد رمپ جدول نصب گردد.

۲-۱-۱-۶-۲-رمپ جدول نبايد در مسير حركت و توقف خودرو پيشروي داشته باشد.

۲-۱-۱-۶-۳-كف رمپ جدول بايد غيرلغزنده، ثابت، سخت و هموار باشد.

۲-۱-۱-۶-۴-حداقل عرض رمپ جدول به استثناي بريدگي­‌هاي كناري آن بايد ۹۰سانتي‌متر باشد(شکل۲).

شکل ۲-رمپ جدول

۲-۱-۱-۶-۵-شيب رمپ جدول نبايد بيشتر از ۸درصد و كمتر از ۶درصد باشد(شکل۲).

۲-۱-۱-۶-۶-در مناسب­‌سازي پياده‌روهاي موجود با عرض حداقل ۹۰سانتي‌متر، حداكثر شيب رمپ جدول بايد ۱۵ درصد باشد.

۲-۱-۱-۶-۷-در رمپ جدول‌­هايي كه داراي بريدگي در دو طرف هستند حداكثر شيب بريدگي‌ها بايد ۱۰درصد باشد.

۲-۱-۱-۶-۸-حداقل عرض آزاد پياده‌رو پس از رمپ جدول بايد ۹۰سانتي‌متر باشد(شکل۲).

۲-۱-۱-۶-۹-در جايي كه عرض پياده­‌رو محدود باشد، مي‌توان از رمپ جدول موازي پياده­‌رو استفاده كرد. در اين حالت شيب پياده‌رو در محل رمپ جدول بايد بين ۶تا ۸درصد و حداقل عرض فضاي چرخش آن ۹۰سانتي‌متر باشد(شکل۳).

شکل ۳-رمپ جدول موازی

۲-۱-۱-۶-۱۰-در صورتي‌كه رمپ جدول به صورت قطري و يا گوشه‌اي در محل تقاطع ­ها قرار گيرد، بايد داراي فضاي آزاد ۱۲۰سانتي‌متر در داخل خط­‌كشي عابر پياده باشد(شکل۴).

شکل ۴-رمپ جدول قطری

۲-۱-۱-۶-۱۱-در صورتي‌كه رمپ جدول­‌ها در امتداد خط‌كشي عابر پياده قرار داشته باشند، بايد حداقل ۱۲۰ سانتي‌متر فضاي آزاد در داخل خط­‌كشي عابر پياده قرار بگيرد(شکل۵).

شکل ۵-رمپ جدول در امتداد خط­‌کشی عابر پیاده

۲-۱-۱-۶-۱۲-در صورتي‌كه رمپ جدول­‌هاي قطري داراي بريدگي كناري باشد. اين بريدگي­‌ها بايد ۶۰سانتي‌متر و به صورت خط مستقيم، در هر دو طرف جدول در داخل خط­‌كشي عابر پياده قرار داشته باشند(شکل۵).

۲-۱-۱-۶-۱۳-شبكه جمع ­آوري آب‌ه­اي سطحي به هيچ عنوان نبايد در ابتدا، انتها و يا روي رمپ جدول واقع شود.

۲-۱-۱-۶-۱۴-رمپ جدول بايد به گونه‌اي طراحي شود كه مانع از تجمع آب باران و برف در ابتدا، انتها و سطح آن گردد.

 سطح شيب‌دار (رمپ)

۲-۱-۱-۲-۱-در صورتي كه سطح شيب‌دار در هواي آزاد واقع شود بايد داراي آبراه مناسب بوده و تخليه آب­‌هاي سطحي به گونه‌اي انجام شود كه مانع از تجمع آب باران و برف در سطح آن گردد.

۲-۱-۱-۲-۲-كف سطح شيب­‌دار بايد غيرلغزنده، ثابت، سخت و هموار باشد.

۲-۱-۱-۲-۳-جزييات ديگر سطح شيب­‌دار بايد مطابق شرايط بند ۳-۱-۱-۶ در ضوابط طراحي معماري باشد.

۲-۱-۳-پل­‌هاي ارتباطي بين پياده‌رو و سواره‌رو

۲-۱-۳-۱-پيش­‌بيني پل ارتباطي بين پياده­‌رو و سواره‌رو در هر ۵۰۰متر، در تقاطع‌ها و امتداد كليه خط­‌كشي­‌هاي عابر پياده ضروري است.

۲-۱-۳-۲-اتصال پل­‌هاي ارتباطي و پياده­‌رو بايد بدون اختلاف سطح باشد. در صورت وجود اختلاف سطح، رعايت ضوابط مربوط به سطح شيب‌دار مطابق شرايط بند ۲-۱-۲-۲الزامي است.

۲-۱-۳-۳-عرض پل­‌هاي ارتباطي كه در امتداد مسير پياده­‌رو نصب مي­‌شوند، بايد برابر عرض پياده‌رو باشد. حداقل عرض پل‌هاي ارتباطي عمود بر مسير پياده رو بايد ۱۵۰سانتي‌متر باشد.

۲-۱-۳-۴-محل ارتباط پياده­‌رو با سواره­‌رو بايد داراي علايم حسي قابل تشخيص براي افراد داراي محدوديت بينايي مطابق شرايط بند ۲-۱-۱-۲-۹باشد.

۲-۱-۳-۵-سطح پل­‌هاي ارتباطي بايد از مصالح سخت، ثابت، غيرلغزنده و هموار باشد.

۲-۱-۳-۶-در كناره­‌هاي عرضي پل ارتباطي، تعبيه­‌ي لبه­‌ي مخصوص به ارتفاع حداقل ۵سانتي‌متر با رنگ متضاد با محيط الزامي است.

۲-۱-۳-۷- در طرفين عرضي پل ارتباطي بين پياده­‌رو و سواره‌رو، تعبيه­‌ي ميله دستگرد مطابق شـرايط بنـد ۳-۱-۱-۱۱ ضروري است.

ورودی‌­ها

۳-۱-۱-۱-۱- ورودي اصلي بايد براي استفاده همگان قابل دسترس باشد.

۳-۱-۱-۱-۲- پياده‌رو منتهي به ورودي قابل دسترس بايد با نشانگرهاي لمسي براي افراد با محدوديت بينايي مطابق شرايط بند ۲-۱-۱-۲-۹مشخص شود.

۳-۱-۱-۱-۳- ورودي ساختمان حتي‌­الامكان همسطح پياده‌رو باشد.

۳-۱-۱-۱-۴- حداقل عمق فضاي جلوي ورودي براي انتظار و گردش بايد ۱۵۰سانتي‌متر باشد.

۳-۱-۱-۱-۵- حداقل عرض بازشوي ساختمان بايد ۱۰۰سانتي‌متر باشد(شکل۶).

۳-۱-۱-۱-۶-ورودي قابل دسترس بايد توسط راه قابل دسترس به ايستگاه وسايل نقليه عمومي، پاركينگ قابل دسترس و محل­‌هاي سوار شدن مسافران و نيز به خيابان‌هاي عمومي و پياده‌روها مرتبط باشد.

شکل ۶-ابعاد و دسترسی به ورودی

۳-۱-۱-۱-۷-ورودي بايد با ايجاد راه قابل دسترس به تمام فضاها و عناصر قابل دسترس در داخل بنا يا تسهيلات، مرتبط باشد.

۳-۱-۱-۱-۸- ورودي قابل دسترس بايد با استفاده از علايم بين ­المللي نشان دهنده درهاي ورودي اصلي و فرعي، قابل شناسايي باشد.

۳-۱-۱-۱-۹-ورودي بايد سرپوشيده باشد. تاثير شرايط آب و هوايي فصلي، مانند بادهاي شديد و بارش برف در طراحي ورودي­‌هاي ساختمان در نظر گرفته شوند.

۳-۱-۱-۱-۱۰- ورودي بايد روشنايي كافي داشته باشد.

۳-۱-۱-۶-سطح شیب­‌دار(رمپ)

۳-۱-۱-۶-۱-سطح شیب­‌دار خارجی

_ شرايط سطح شيب­‌دار در فضاي باز خارج از ساختمان يايد مطابق شرايط بند ۲-۱-۲در ضوابط طراحي فضاي شهري باشد.

۳-۱-۱-۶-۲-سطح شیب‌دار داخلی

•  حداقل عرض سطح شيب‌دار بايد ۱۲۰سانتي‌متر باشد.
•  براي سطوح شيب‌­دار تا ۳متر طول، حداكثر شيب بايد ۸ درصد با عرض حداقل ۱۲۰سانتي‌متر باشد(شکل۷).

شیب رمپ

• در سطوح شيب‌دار بيش از سه متر طول (تا حد مجاز ۹متر) به ازاي هر متر افزايش طول ۵سانتي‌متر به عرض مفيد آن اضافه و ۰.۵درصد از شيب آن كاسته شود.
• سطح شيب­‌دار نبايد داراي شيب عرضي باشد.
•  پيش­‌بيني يك پاگرد به عمق حداقل ۱۵۰سانتي‌متر با در نظر گرفتن حداكثر طول افقي ۹متر الزامي اسـت.
• كف سطح شيب‌دار بايد غيرلغزنده، ثابت، سخت و هموار باشد._ در صورتي‌كه سطح شيب­‌دار ارتفاعي بيش از ۲۵سانتي‌متر را طي كند و طول افقي آن بيش از ۱۸۵ سانتيمتر باشد، نصب ميله دستگرد در طرفين آن الزامي است. مشخصات ميله‌هاي دستگرد بايد مطابق با شرايط بند ۳-۱-۱-۱۱باشد.
•  در سطوح شيب­‌دار با عرض بيش از ۳متر، مي‌توان از ميله­‌هاي دستگرد در وسط عرض آن استفاده كرد.
•  در كناره­‌هاي عرضي و پاگرد سطح شيب‌دار پيش‌­بيني لبه محافظ، حداقل به ارتفاع ۵سانتي‌متر با رنگ متضاد با محيط، به نحوي كه مانع لغزش استفاده كننده گردد، الزامي است.
•  براي هشدار به افراد داراي محدوديت بينايي، بايد نشانگرهاي لمسي رنگي با بافت متمايز در ابتدا و انتهاي سطح شيب­‌دار نصب شود.
•  در امتداد و ابتدا يا انتهاي رمپ نبايد پل‌ه­اي وجود داشته باشد. توصيه مي­‌شود كف سطح شيب‌دار كنگره­‌اي نباشد. در هر حال ارتفاع كنگره­‌ها بايد از ۵ميلي‌متر كمتر باشد.

منبع : کتاب ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری برای افراد دارای معلولیت(تجدید نظر اول)، ۱۳۹۹.